Geschreven door Dr. Magda Rall
Gereviewd door Kristel Mae David · Medisch beoordelaar
Bijgewerkt op oktober 7, 2021
verslaving
Wanneer ben je verslaafd?
Er is een dunne lijn tussen misbruik en verslaving. Hoe weet je of je die grens hebt overschreden en wanneer ben je dus verslaafd? Het eenvoudige antwoord is dat er sprake is van verslaving wanneer jouw middelengebruik of gedrag je lichamelijke, geestelijke, sociale of financiële welzijn schaadt.
Het sleutelwoord is schade, wat betekent dat je je fysieke en psychische gezondheid in gevaar brengt omdat de drang om drugs, alcohol of gedrag te gebruiken moeilijk te beheersen is.
De American Society of Addiction Medicine definieert verslaving als:
“een behandelbare, chronische medische ziekte waarbij complexe interacties tussen hersencircuits, genetica, de omgeving en iemands levenservaringen een rol spelen. Mensen met een verslaving gebruiken middelen of vertonen gedragingen die dwangmatig worden en vaak doorgaan ondanks de schadelijke gevolgen.“
De schadelijke gevolgen van verslaving omvatten:
- permanente veranderingen in de hersenchemie;
- gezondheidscomplicaties;
- relatieproblemen;
- juridische problemen;
- financiële problemen;
- verwondingen of handicaps;
- overdosis;
- overlijden.
Soorten verslavingen
Verslaving wordt grofweg in twee categorieën ingedeeld:
Chemische verslaving
Chemische verslaving is het dwangmatig gebruik van gefabriceerde middelen die schadelijke natuurlijke of synthetische stoffen bevatten. Deze vorm van verslaving kan leiden tot chronische, progressieve veranderingen in de hersenchemie die mogelijk fataal zijn.
Chemische stoffen met een hoog risico op misbruik zijn onder andere:
- Alcohol;
- Opioïden;
- Stimulerende middelen;
- Kalmeringsmiddelen;
- Hallucinogene middelen;
- Psychedelica;
- Marihuana;
- Nicotine.
Gedragsverslaving
Bij gedragsverslaving gaat het om dwangmatige, aanhoudende, herhaalde handelingen of activiteiten die je uitvoert zonder dat je er echt baat bij hebt.
Gedragsverslavingen zijn onder andere:
Welke criteria worden gebruikt om een verslaving vast te stellen?
Het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) geeft een lijst met criteria waaraan moet worden voldaan om de diagnose stoornis in het gebruik van drugs vast te kunnen stellen. In de laatste versie van de officiële tekst – DSM-5 – is de term verslaving vervangen door stoornis in het middelengebruik, waardoor middelenmisbruik en -afhankelijkheid worden gecombineerd in één classificatie.
De DSM-5 criteria voor de stoornis in het middelengebruik – verslaving – zijn gegroepeerd in vier hoofdcategorieën:
Verminderde controle
- buitensporig veel tijd besteden aan het zoeken naar drugs, alcohol of risicovol gedrag;
- verlangens die zo intens zijn dat ze je vermogen om te functioneren aantasten;
- grotere doses gebruiken dan bedoeld of meer deelnemen aan risicovol gedrag;
- een cyclus van herstel en terugval.
Sociale problemen
- middelengebruik of risicovol gedrag met gevolgen voor familie, vrienden en werkrelaties;
- verlies van belangstelling voor activiteiten die gewoonlijk plezier brengen;
- afwezigheid van school en werk;
- in de steek laten of verwaarlozen van kinderen;
- gendergerelateerd geweld;
- sociale fobie.
Risicovol gedrag
- fysiek gevaarlijke situaties (dronken autorijden, over straat lopen, ’s nachts alleen lopen);
- gebruiken op riskante plaatsen;
- afnemende lichamelijke en geestelijke gezondheid;
- financiële ondergang;
- scheiding, vervreemding;
- beroving, aanval, verkrachting;
- dood.
Lichamelijke afhankelijkheid
- vaker krachtigere doses gebruiken om hetzelfde effect te bereiken;
- toegenomen dwang tot gebruik of risicovol of schadelijk gedrag;
- ontwenningsverschijnselen wanneer je stopt met de stof of activiteit.
Wat zijn de 11 officiële DSM-5 criteria voor een stoornis in middelengebruik?
De diagnose stoornis in het gebruik van middelen – verslaving – wordt gesteld als je binnen twaalf maanden aan twee of meer van de elf DSM-5-criteria voldoet. Je hebt een lichte verslaving als je voldoet aan twee tot drie criteria, een matige verslaving als je voldoet aan vier tot vijf, en een ernstige verslaving als je voldoet aan zes of meer.
Bron: DSM-5 Criteria for Substance Use Disorders: Recommendations and Rationale
Wil je weten waar jij staat? Doe de zelftest — of neem contact met ons op.
Je hoeft dit niet alleen te doen.
Deel
Gokverslaving: Wat Het Is, Hoe Je Het Herkent en Wat Je Kunt Doen
Een gokverslaving, in de DSM-5 officieel een stoornis in gokken (gokstoornis), is een erkende verslavingsstoornis waarbij iemand de controle over het gokken verliest en blijft doorgaan ondanks ernstige financiele, relationele en psychische schade. Het is geen gebrek aan wilskracht, maar een gedragsverslaving die het beloningssysteem van de hersenen aanstuurt op een manier die vergelijkbaar is […]
Lees Meer
Dubbele Diagnose: Verslaving en Psychische Stoornis Samen Behandelen
Een dubbele diagnose betekent dat iemand tegelijk een verslaving (in de zorg een middelenstoornis genoemd) en een psychische stoornis heeft, zoals een depressie, angststoornis, trauma, ADHD of een persoonlijkheidsstoornis. Beide aandoeningen zijn sterk met elkaar verweven en versterken elkaar, waardoor ze het beste samen worden behandeld in een geïntegreerd traject. Volgens het Trimbos-instituut heeft 20 […]
Lees Meer
Familie en Naasten bij Verslaving: Impact, Grenzen en Hulp
Als iemand van wie je houdt een verslaving heeft, draagt het hele gezin de gevolgen mee. Familie en naasten verdienen daarom hun eigen hulp, ook als degene met de verslaving zelf nog geen stap zet. Je kunt grenzen stellen zonder iemand los te laten, en je kunt iemand motiveren zonder te dwingen. Volgens cijfers van […]
Lees Meer