Geschreven door Giles Fourie

Geschreven door Giles Fourie

Gereviewd door Kristel Mae David

Gereviewd door Kristel Mae David · Medisch beoordelaar

Bijgewerkt op Bijgewerkt op oktober 27, 2026
Startpagina / Drugs / Oxycodon: werking, risico’s...

Oxycodon is een sterk werkende opioïde pijnstiller die artsen voorschrijven bij hevige pijn, bijvoorbeeld na een operatie of bij kanker. Het middel werkt goed tegen pijn, maar het remt ook de ademhaling, en bij langer gebruik ontstaan gewenning en afhankelijkheid. Verander nooit zelf iets aan je gebruik.

Vermoed je een overdosis? Bel direct 112. In Nederland en in België is 112 het nummer voor spoedeisende hulp. De Rijksoverheid schrijft: “U belt het alarmnummer 112 voor spoedeisende hulp.” In België bel je 112 voor een ziekenwagen. Blijf bij de persoon, leg iemand die buiten bewustzijn is op de zij en wacht op de ambulance. Twijfel je of het ernstig genoeg is? Bel toch.

Op deze pagina staan bewust geen doseringen, maximale hoeveelheden, tijdsintervallen of afbouwschema’s. Dat is voorschrijven, en dat hoort bij je arts en je apotheker. Wat er wel staat: hoe oxycodon werkt, waar de risico’s zitten, en welke stap je zet als je je zorgen maakt.

Wat is oxycodon en waarvoor wordt het voorgeschreven?

Oxycodon is een opioïde pijnstiller. Het Farmacotherapeutisch Kompas, het Nederlandse naslagwerk voor voorschrijvers, omschrijft de werking als die van een “agonist voor de μ-, κ- en δ-receptor met een analgetische, anxiolytische, antitussieve en sedatieve werking”. In gewone taal: oxycodon zet zich vast op opioïdreceptoren in je zenuwstelsel, waardoor je minder pijn voelt en vaak ook rustiger en suffer wordt.

Het Kompas noemt als geregistreerde toepassingen onder meer ernstige pijn waarvoor een sterk opioïd nodig is, ernstige pijn na een operatie, en matige tot ernstige pijn bij kanker.

Thuisarts.nl, de patiënteninformatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap, rekent oxycodon samen met morfine, fentanyl en buprenorfine tot de zeer sterke pijnstillers, en adviseert: “Gebruik deze pijnstillers zo kort mogelijk.”

Hoe oxycodon werkt, en waarom de toedieningsvorm uitmaakt

Oxycodon bestaat in twee hoofdvormen, en dat verschil is groter dan veel mensen denken. Het Farmacotherapeutisch Kompas onderscheidt vormen die de stof direct afgeven, zoals capsules, drank en smelttabletten, van de tablet met gereguleerde afgifte, vaak aangeduid als MGA of retard.

Daarom mag een tablet met gereguleerde afgifte nooit gebroken, gekauwd of fijngemaakt worden zonder dat je apotheker zegt dat het mag. De vertraging valt dan weg.

Meer over de bredere groep waartoe oxycodon behoort, lees je op onze pagina over opiaatverslaving.

Hoeveel mensen in Nederland gebruiken oxycodon?

Meer dan de meeste mensen vermoeden, en dat maakt dit onderwerp minder uitzonderlijk dan het voelt.

De Stichting Farmaceutische Kengetallen meldde over 2021 dat openbare apotheken “aan 595.000 mensen een sterkwerkend opioïd” verstrekten, een stijging van 8,7 procent. Dit is het meest recente cijfer dat wij bij de bron konden controleren.

Als je dit leest omdat je je zorgen maakt over je eigen gebruik: je bent in gezelschap van heel veel anderen, en dat gezelschap bestaat grotendeels uit mensen die het middel gewoon voorgeschreven kregen.

Bijwerkingen van oxycodon

Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt bij meer dan tien procent van de gebruikers: sufheid, slaperigheid, obstipatie, misselijkheid en braken, hoofdpijn en jeuk. Bij één tot tien procent onder meer verminderde eetlust, diarree, buikpijn, duizeligheid, tremor, vermoeidheid, angst, verwardheid, somberheid en moeite met ademhalen.

Die laatste hoort in vet. Ademhalingsproblemen zijn bij een opioïd nooit een bijwerking om af te wachten.

Gewenning, afhankelijkheid en verslaving zijn niet hetzelfde

Dit onderscheid wordt vaak door elkaar gehaald.

Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen legt gewenning uit als het proces waarbij je lichaam went aan het middel, waardoor je er meer van nodig hebt voor hetzelfde effect. Het CBG schrijft dat gewenning zich ook kan ontwikkelen tot verslaving, waarbij je niet alleen lichamelijk maar ook geestelijk afhankelijk wordt. Het Farmacotherapeutisch Kompas stelt dat gebruik “kan leiden tot gewenning” en tot psychische afhankelijkheid.

Lichamelijke afhankelijkheid kan bij iedereen ontstaan die het middel langere tijd volgens recept gebruikt. Dat is geen karakterkwestie en geen reden voor schaamte. Verslaving gaat over controleverlies en doorgaan ondanks schade. Twee verschillende dingen, met één overeenkomst: minderen doe je niet alleen.

Herken je iets in dit onderscheid, lees dan verder bij medicijnverslaving of bij tramadol verslaving, een middel uit dezelfde familie.

Overdosis: ademhalingsdepressie en wat je direct doet

Bij een opioïde overdosis is het niet de pijnstilling die dodelijk is, maar de ademhaling.

Het CBG schrijft het zo: opioïden kunnen de ademhaling vertragen, en bij een te hoge dosering kan de ademhaling zo ver vertragen dat die helemaal stopt. Dat kan de dood tot gevolg hebben. Het CBG noemt dit ook wel opioïdvergiftiging.

De Wereldgezondheidsorganisatie noemt als kenmerken van een opioïde overdosis onder meer zeer kleine pupillen, bewusteloosheid en ademhalingsproblemen.

Wat je doet: bel 112. Blijf bij de persoon. Leg iemand die niet reageert in de stabiele zijligging. Vertel de meldkamer wat er is ingenomen, ook als het om illegaal verkregen middelen gaat. Dat helpt de hulpverlening en levert je geen probleem op.

De Nationale Drug Monitor rapporteert over 2024 dat bij 41 procent van de geregistreerde incidenten met opioïden oxycodon betrokken was. Dezelfde bron wijst erop dat een deel van de ernstige gevallen die bij ambulancediensten binnenkomt bestaat uit vermoedelijk doelbewuste overdoseringen in het kader van suïcidepogingen.

Als dat is waar je nu aan denkt: in Nederland bel je 113 Zelfmoordpreventie, gratis en anoniem, telefonisch of via de chat. In België bel je de Zelfmoordlijn 1813, 24 uur per dag bereikbaar, anoniem en gratis. Doe dat nu, niet straks.

Meer over het herkennen van een overdosis staat op onze pagina overdosis drugs.

Waarom het risico juist stijgt na een periode zonder gebruik

Dit is het punt op deze pagina dat het vaakst gemist wordt, en het kost levens.

Tolerantie verdwijnt weer. Als je een tijd niets hebt gebruikt, bijvoorbeeld na een detox, na een opname of na detentie, verdraagt je lichaam veel minder dan voorheen. Dezelfde hoeveelheid die je eerder gewend was, kan dan een overdosis zijn.

De Wereldgezondheidsorganisatie noemt “resumption of opioid use after an extended period of abstinence” expliciet als risicofactor voor een overdosis, en geeft daarbij als voorbeelden het moment na een detoxificatie, na vrijlating uit detentie en na het stoppen van een behandeling. Dezelfde bron meldt dat mensen die uit detentie komen zeer hoge percentages opioïde overdoses kennen in de eerste vier weken na vrijlating.

Wat dat praktisch betekent: een terugval na een periode zonder gebruik is gevaarlijker dan gebruik dat gewoon doorloopt. Wie na zo’n periode toch gebruikt, doet dat het veiligst niet alleen, en met iemand in de buurt die 112 kan bellen.

Naloxon in Nederland: wat er wel en niet is

Naloxon is het middel dat een opioïde overdosis kan omkeren door de opioïden tijdelijk van de receptoren te verdringen.

In Nederland is naloxon geregistreerd, zowel als injectie als in de vorm van de neusspray Nyxoid. De Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG vermeldt bij Nyxoid de verkrijgbaarheid als “Uitsluitend recept”. DrugsInfo van het Trimbos-instituut schrijft: “Naloxon valt in Nederland onder de Geneesmiddelenwet. Dit betekent dat iemand het alleen via een arts kan krijgen bij een apotheek.”

Het Trimbos-instituut stelde in oktober 2025: “Op dit moment is dit middel nog alleen voor medisch-professionals beschikbaar”, en pleitte voor bredere beschikbaarheid, onder meer bij politie en ambulancepersoneel.

En hier zit een gat dat we niet gaan dichtpraten. Wij hebben geen bron kunnen vinden waarmee wij kunnen bevestigen dat er in Nederland een landelijk programma bestaat waarbij gebruikers of hun naasten naloxon mee naar huis krijgen. Voor België hebben wij de situatie niet kunnen verifiëren. Dat is de eerlijke stand van zaken, en geen reden om te gokken. Vraag je huisarts of apotheker wat er in jouw regio mogelijk is.

Naloxon vervangt nooit het bellen van 112. De werking kan korter duren dan die van het opioïd.

Namaak-oxycodon: een risico dat losstaat van je recept

Oxycodon dat niet uit de apotheek komt, is niet per definitie oxycodon.

In 2025 werd in Nederland een Red Alert uitgegeven nadat iemand was overleden na het gebruik van namaak-oxycodonpillen. Zulke namaakpillen worden in Nederland nog steeds online of via dealers aangeboden, en bij analyse blijken ze soms nitazenen te bevatten.

Nitazenen zijn synthetische opioïden die aanzienlijk sterker kunnen zijn dan oxycodon. Aan de pil zie je dat niet.

Dit geldt ook voor pillen die je van een bekende krijgt, en voor pillen die er precies uitzien zoals je gewend bent.

Oxycodon samen met benzodiazepinen of alcohol

Het Belgische Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten waarschuwt: “Gelijktijdig gebruik van benzodiazepinen (en aanverwante middelen) en opioïden (pijnstillers of hoestmiddelen) kan leiden tot sedatie, ademhalingsdepressie, coma en de dood.”

Over alcohol schrijft Apotheek.nl, de publieksinformatie van de Nederlandse apothekers: “Alcohol kan de bijwerking van dit medicijn sterker maken. Hierdoor kunt u extra suf of slaperig worden.”

Gebruik je naast oxycodon ook een benzodiazepine, een slaapmiddel of alcohol, meld dat dan bij je arts en je apotheker. Ook als je bang bent voor hun reactie. Zij kunnen je niet helpen met informatie die zij niet hebben.

Minderen of stoppen loopt via je voorschrijver

Niet omdat wij voorzichtig willen doen, maar omdat het zo veiliger en makkelijker gaat.

Thuisarts.nl is hier duidelijk over bij sterke pijnstillers die langer dan een maand worden gebruikt: “Maak daarom met je arts een plan hoeveel minder je elke week gaat gebruiken.” Dezelfde bron noemt als klachten die bij minderen kunnen optreden: “angstig en gespannen zijn, onrustig zijn, geprikkeld zijn, spierpijn, somber zijn, misselijk zijn en overgeven, diarree, tranende ogen, loopneus, zweten, problemen met slapen.” Bel je huisarts als je daar veel last van hebt, of als je weer pijn krijgt waardoor je minder kunt doen op een dag.

Merk je dat je meer nodig hebt, dat je eerder om een herhaalrecept vraagt, of dat je gebruik je dag begint te sturen? Dan is dat precies het gesprek dat de moeite waard is. Kijk ook bij ontwenningsverschijnselen en bij medische detox.

Waar je terechtkunt in Nederland en in België

In Nederland begin je bij je huisarts of je apotheker. Voor anonieme informatie en advies is er de Drugs Infolijn van het Trimbos-instituut, 0900-1995 (10 cent per minuut), op werkdagen bereikbaar van 09:00 tot 17:00, met daarnaast een chat en e-mail. Regionale verslavingszorg is toegankelijk via je huisarts en wordt doorgaans vergoed via de zorgverzekering.

In België ligt de eerste lijn breder dan alleen de huisarts. Het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs noemt als eerstelijnszorg: “huisartsen, CAW, JAC, OCMW en thuisverpleging”. Over de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg schrijft VAD dat er “vaak gespecialiseerde teams voor verslavingszorg” zijn. Vraag bij het centrum in jouw buurt zelf na wat zij bieden, want dat verschilt.

De DrugLijn is in Vlaanderen bereikbaar op 078 15 10 20, op werkdagen van 10 tot 20 uur, voor vragen over drank, drugs, pillen, gamen en gokken.

Telefoonnummers en openingstijden kunnen veranderen. Controleer ze op de website van de betreffende organisatie voordat je belt.

Wanneer klinische behandeling passend kan zijn

Voor veel mensen is dit niet nodig. Afbouwen met begeleiding van de huisarts, eventueel met de praktijkondersteuner of de regionale verslavingszorg, is de eerste route die je probeert.

White River Recovery is een residentiële verslavingskliniek in White River, Mpumalanga, Zuid-Afrika, voor Nederlandstalige volwassenen, met programma’s van minimaal zes weken. Een opname kan aan de orde zijn wanneer eerdere pogingen zijn vastgelopen, wanneer er naast het opioïd sprake is van ander middelengebruik, of wanneer er onderliggende problematiek speelt zoals trauma, angst of depressie. Kijk daarvoor ook bij dubbele diagnose.

We zeggen er meteen bij wat we niet doen. We bieden geen ambulante behandeling, en de detoxificatie vindt buiten de locatie plaats, voorafgaand aan opname. Een medisch begeleide afbouw van oxycodon start dus niet bij ons, maar bij je arts.

Weet je niet welke stap past? Je kunt je situatie vrijblijvend voorleggen. Past lokale begeleiding beter, dan zeggen we dat gewoon.

Niet zeker wat de volgende stap is?

Leg je situatie vrijblijvend voor

Een gesprek verplicht je tot niets. Wil je minderen of stoppen met oxycodon, begin dan altijd bij je eigen arts. Wij denken graag mee over wat daarna nodig is.

Neem contact op

Bekijk kosten en vergoeding

Vergoeding via veel Nederlandse zorgverzekeraars mogelijk

Meer over het traject lees je bij ons programma, bij kosten en vergoeding en bij nazorg en terugvalpreventie, of neem contact op.

Bronnen

Veelgestelde vragen

Wat is oxycodon precies?

Oxycodon is een sterk werkende opioïde pijnstiller. Het Farmacotherapeutisch Kompas omschrijft het als een agonist voor de μ-, κ- en δ-receptor met een pijnstillende, angstremmende, hoestdempende en sederende werking. Artsen schrijven het voor bij ernstige pijn, bijvoorbeeld na een operatie of bij kanker.

Is oxycodon verslavend?

Er kan afhankelijkheid ontstaan, ook bij gebruik volgens recept. Het Farmacotherapeutisch Kompas waarschuwt dat gebruik kan leiden tot gewenning en psychische afhankelijkheid. Dat is niet hetzelfde als verslaving, waarbij controleverlies en doorgaan ondanks schade centraal staan. In beide gevallen geldt: minderen doe je met je arts, niet alleen.

Mag ik zomaar stoppen met oxycodon?

Niet zonder overleg. Thuisarts.nl adviseert bij gebruik langer dan een maand om samen met je arts een plan te maken voor het minderen. Abrupt stoppen kan flinke ontwenningsklachten geven, en na een periode zonder gebruik daalt je tolerantie, waardoor hervatten gevaarlijker wordt.

Wat zijn de tekenen van een overdosis met oxycodon?

De Wereldgezondheidsorganisatie noemt onder meer zeer kleine pupillen, bewusteloosheid en problemen met de ademhaling. Bij twijfel bel je 112. Wacht niet af of het vanzelf beter wordt, want bij een opioïde overdosis is juist de ademhaling het probleem.

Waarom is een terugval na een periode clean extra gevaarlijk?

Omdat je tolerantie is gedaald. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt het hervatten van opioïdgebruik na een langere periode van abstinentie expliciet als risicofactor voor een overdosis, met detoxificatie, vrijlating uit detentie en het stoppen van een behandeling als voorbeelden. Een hoeveelheid die je vroeger verdroeg, kan nu te veel zijn.

Kan ik naloxon in huis hebben?

In Nederland is naloxon receptplichtig. De Geneesmiddeleninformatiebank vermeldt bij de neusspray Nyxoid “Uitsluitend recept”, en DrugsInfo schrijft dat het alleen via een arts bij een apotheek te krijgen is. Wij hebben niet kunnen vaststellen of er in Nederland programma’s bestaan die naloxon aan gebruikers of naasten meegeven. Vraag je huisarts of apotheker wat in jouw situatie mogelijk is.

Mag ik alcohol drinken bij oxycodon?

Apotheek.nl waarschuwt dat alcohol de bijwerkingen versterkt en dat je er extra suf of slaperig van kunt worden. De combinatie van opioïden met benzodiazepinen wordt door het Belgische geneesmiddelenagentschap in verband gebracht met sedatie, ademhalingsdepressie, coma en overlijden. Bespreek elk middel dat je naast oxycodon gebruikt met je arts en apotheker.

Is oxycodon van internet hetzelfde als oxycodon uit de apotheek?

Nee, en dat verschil kan dodelijk zijn. In 2025 volgde in Nederland een Red Alert nadat iemand overleed na het gebruik van namaak-oxycodonpillen, en er circuleren nog steeds namaakpillen die bij analyse nitazenen blijken te bevatten. Aan de pil zie je dat niet.

Waar kan ik terecht als ik hulp wil?

In Nederland bij je huisarts, je apotheker of de Drugs Infolijn van het Trimbos-instituut. In Vlaanderen noemt VAD als eerstelijnszorg huisartsen, CAW, JAC, OCMW en thuisverpleging, en is De DrugLijn bereikbaar voor vragen over drank, drugs, pillen, gamen en gokken. Bij een acute situatie bel je 112.

Related Categories

Giles Fourie
Giles Fourie Directeur
Directeur bij White River Recovery.
Verlatingsangst: wat het is, hoe je het herkent en wat helpt

Verlatingsangst: wat het is, hoe je het herkent en wat helpt

Verlatingsangst is een sterke, aanhoudende angst om verlaten, afgewezen of in de steek gelaten te worden door iemand die belangrijk voor je is. Bij jonge kinderen hoort die angst bij de normale ontwikkeling. Bij volwassenen kan hij relaties, werk en slaap ontwrichten. Is de angst zo heftig en langdurig dat je erdoor vastloopt, dan spreken […]

Lees Meer
Soorten drugs: een indeling naar werking

Soorten drugs: een indeling naar werking

Drugs worden meestal ingedeeld naar wat ze met je zenuwstelsel doen: stimulerende middelen die versnellen, verdovende middelen die afremmen en bewustzijnsveranderende middelen die je waarneming veranderen. Die indeling zegt meer over de risico’s dan de wet doet. Verdovende middelen combineren kan levensgevaarlijk zijn, ook als je die middelen los kent. Waarom je naar werking indeelt […]

Lees Meer
Slaapmiddel: hoe het werkt, wanneer het afhankelijk maakt en hoe je veilig stopt

Slaapmiddel: hoe het werkt, wanneer het afhankelijk maakt en hoe je veilig stopt

Een slaapmiddel is een medicijn dat wordt voorgeschreven bij slapeloosheid. Slaapmiddelen zijn bedoeld voor kort gebruik, omdat het lichaam er binnen enkele weken aan went. Stop nooit op eigen houtje abrupt. Belangrijk voordat je verder leest. Gebruik je al langere tijd een slaapmiddel en overweeg je te stoppen? Doe dat niet plotseling en niet alleen. […]

Lees Meer

Of je je nu wilt aanmelden om met de behandeling te beginnen, of je een vraag hebt over de behandeling, bellen of e-mailen met ons opnameteam is de eerste stap. Een ervaren toelatingscoördinator zal je te woord staan of je e-mail beantwoorden en je vanaf daar verder helpen.

    Gratis Zelftest

    Vul in en ontvang persoonlijk advies

      Stuur ons een bericht